ට්‍රම්ප් ටවර්ස්හි සිනමා ශාලාවකින් ‘The Odyssey’ නැරඹුවෙමි

 

ඉස්තාන්බුල් නගරයේ සිශ්ලි හෙවත් මෙජිදියෙකොයි උප නගරය මගේ වත්මන් නවාතැනට ඉතා ආසන්නය. මා නවාතැන් ගෙන සිටින නිවෙසේ පෙරදිග ජනේලයෙන් බැලූ විට

 තරමක් උස් බිමක සිශ්ලි නගරයේ රූස්ස ගොඩනැඟිලි පෙළ දර්ශනය වේ. ඒවා අතුරින් එක් ගොඩනැඟිල්ලක විශාල අකුරින් ‘ට්‍රම්ප් ටවර්ස්’ නම් නාම පුවරුවක් සවි කර ඇත. එය මුල් වරට දුටු දිනයේ මම මිතුරකුගෙන් විහිළුවට මෙන් මෙසේ ඇසුවෙමි:

“මේක අමෙරිකා ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප්ට අයිති ගොඩනැඟිල්ලක්ද?”

ඔහු සිනා සෙමින් පිළිතුරු දුන්නේ, “ඔව්. තනි අයිතිය ඔහුගේ නොවුණත්, ‘ට්‍රම්ප්’ සන්නාමය යටතේ ඉදි කළ, ‘ට්‍රම්ප් ටවර්ස්’ ගොඩනැඟිලි දෙකක් මෙතන තියෙනවා,” කියාය.

අමෙරිකානු දේශපාලනයේ වැඩියෙන්ම කතාබහට ලක් වන නාමයක් ඉස්තාන්බුල් නගරයේ ව්‍යාපාරික සංකීර්ණයක් මත දිස් වීම මා තුළ අපූරු කුතූහලයක් ජනිත කළේය. ඒ කුතූහලය තවත් වැඩි වූයේ පසුගිය සතියේය.

ක්‍රිස්ටෝපර් නෝලන්ගේ නවතම සිනමා නිර්මාණය ‘The Odyssey’ ලොව පුරා ප්‍රදර්ශනය ඇරඹූ පළමු දිනයේම එය නැරඹීමට මම තීරණය කළෙමි. ඒ සඳහා ගියේද ‘ට්‍රම්ප් ටවර්ස්’ සංකීර්ණයේ පිහිටි ‘පරිබු’ සිනමා සංකීර්ණයටය.

එය අප එකල දැන සිටි ආකාරයේ තනි සිනමා ශාලාවක් නොවේ; එකම වහලක් යට පිහිටි කුඩා බහු-තිර සිනමා සංකීර්ණයකි. ‘ට්‍රම්ප් ටවර්ස්’ සංකීර්ණයේම තිර හයක් ඇති අතර, එයට නුදුරින් පිහිටි ජෙවහිර් සාප්පු සංකීර්ණයේ තවත් තිර එකොළහකින් සමන්විත විශාල සිනමා සංකීර්ණයක්ද තිබේ. ශ්‍රී ලංකාවේ අප දැන සිටි ‘රිට්ස්’, ‘අසෝකා’, ‘රොක්සි’ හෝ ‘ගාමිණී’ වැනි සමහර තනි තිර සිනමා ශාලා ක්‍රමයෙන් අතුරුදන් වෙද්දී, ඒ වෙනුවට නවීන තාක්ෂණය, විවිධ ප්‍රදර්ශන ශාලා සහ වෙනස් ව්‍යාපාරික ආකෘතියක් සහිත බහු-තිර සිනමා සංකීර්ණ ලොව පුරා සිනමා කර්මාන්තයේ නව සම්මතය බවට පත්ව තිබේ. මෙවැනි නවීන සිනමා ශාලා සංකීර්ණ ශ්‍රී ලංකාවේ අපටද අලුත් දෙයක් නොවේ. මේ යටිතල පහසුකම්වල දියුණුව වක්‍රාකාරයෙන් සිනමාවේ අනාගතය සුරක්ෂිත කරන අතර, සමහර කලා මාධ්‍ය මොන අන්දමින්වත් යටපත් නොවී නව තාක්ෂණයත් සමග නැඟී සිටියි.

කුඩා පනිට්ටුවක් තරමේ කඩදාසි පොප්කෝන් බඳුනත් අතේ තබාගෙන සිනමා ශාලාව තුළට ඇවිද යද්දී මගේ සිතට අපූරු සිතිවිල්ලක් නැඟිණි. නිව්යෝර්ක්හි උපන් ව්‍යාපාරික සන්නාමයක් යටතේ ඇති ගොඩනැඟිල්ලක සිට, මීට වසර තුන්දහසකට පමණ පෙර සිදුවීමක් පාදක කරගෙන ග්‍රීක කවියකු ලියූ වීර කාව්‍යයක්, අමෙරිකානු අධ්‍යක්ෂවරයකුගේ දෘෂ්ටියෙන් නැරඹීමට මම සූදානම් වෙමින් සිටියෙමි. ඒ පිළිබඳ ලිපියක් දින කිහිපයකින් ශ්‍රී ලංකාවේ සිංහල පාඨකයන් වෙනුවෙන් ලියන්නට ඕනෑයැයි මට සිතිණි. සැබැවින්ම මෙය අමුතුම ආකාරයේ ගෝලීයකරණයකි.

‘The Odyssey’ යනු හුදෙක් තවත් හොලිවුඩ් චිත්‍රපටයක් නොවේ. එය බටහිර සාහිත්‍යයේ මුල්ගල් අතරින් එකක් වන හෝමර්ගේ ‘Odyssey’ වීර කාව්‍යයට නව සිනමා ජීවයක් දෙන නිර්මාණයකි. බොහෝ දෙනා ‘ඉලියඩ්’ සහ ‘ඔඩිසි’ එකම කතාවක් ලෙස සලකන නමුත්, ඒවා එකිනෙකට අනුපූරක කෘති දෙකකි. ‘ඉලියඩ්’ ට්‍රෝයි යුද්ධයේ අවසාන දින කිහිපය විස්තර කරන අතර, ‘ඔඩිසි’ යනු යුද්ධයෙන් පසු ඔඩිසියස් සිය රාජධානිය වූ ඉතාකා වෙත නැවත පැමිණීම සඳහා වසර දහයක් පුරා කළ දුෂ්කර හා වික්‍රමාන්විත ගමන පිළිබඳ වීර කාව්‍යයයි.

ට්‍රෝයි ගැන කියැවෙන සැම අවස්ථාවකම මගේ මතකය නිතැතින්ම ගමන් කරන්නේ තුර්කියේ චනක්කලේ පළාතේ පිහිටි ට්‍රෝයි පුරාවිද්‍යා භූමිය වෙතය. පසුගිය අවුරුද්දේ චනක්කලේ හා ට්‍රෝයි කෞතුකාගාරය නරඹන්නට ගිය ගමනේදී 2004දී ‘ට්‍රෝයි’ චිත්‍රපටය වෙනුවෙන් නිර්මාණය වූ ට්‍රෝජන් අශ්වයාගේ අනුරුව මෙන්ම ට්‍රෝයි කෞතුකාගාරයේදී දුටු ට්‍රෝජන් අශ්වයා පිළබඳ වීඩියෝ ප්‍රතිනිර්මාණයක්ද දුටුවෙමි. ඒ නිසාම ‘The Odyssey’ නැරඹීම මට හුදෙක් චිත්‍රපටයක් නැරඹීමක් පමණක් නොවීය. එය මීට පෙර ඇවිද ගිය බිමක්, කියවා ඇති කාව්‍යයක් සහ ඉතිහාසය ලෙස හඳුන්වන මිනිස් මතකයේ දිගු ගමනක් නැවත වරක් සිනමා තිරය මත හමු වීමක් විය.

ක්‍රිස්ටෝපර් නෝලන්ගේ සිනමා භාෂාව යනු විද්‍යාව සහ මානව මනස එකිනෙකට සම්බන්ධ කරමින්, දැවැන්ත දෘශ්‍ය අත්දැකීම් නිර්මාණය කිරීම බව ප්‍රකටය . ‘The Odyssey’ තුළද මා දුටුවේ එකී ලක්ෂණයමය. චිත්‍රපටය අවසන් වන විට මා වැඩිපුරම කල්පනා කළේ කතාව ගැන නොව, එය ලොව පුරා ප්‍රේක්ෂකයන් වෙත ගෙන යන දැවැන්ත තාක්ෂණික හා සංවිධානාත්මක යන්ත්‍රණය ගැනය.

විශාල IMAX තිර, අතිශය පැහැදිලි දෘශ්‍ය තාක්ෂණය සහ Dolby ශබ්ද පද්ධති නිසා අද ප්‍රේක්ෂකයා චිත්‍රපටය නරඹන්නකු නොව, එහි සිදුවීම් අතර ජීවත් වන අයකු බවට පත් වෙමින් තිබේ. නව තාක්ෂණය විසින් චිත්‍රපට නරඹන ආකාරය පමණක් නොව, එය අත්විඳින ආකාරයද සම්පූර්ණයෙන්ම වෙනස් කර තිබේ. ඒ නිසාම පැය තුනකට ආසන්න කාලයක් ගත වූ බව පවා නොදැනීම චිත්‍රපටය සමඟම මම ජීවත් වුණෙමි. මේ චිත්‍රපටය නිකුත් වන්නටත් මාස ගණනාවකට පෙර සිට, ඒ පිළිබඳ ලොව පුරා කතා වීමට පටන් ගෙන ඇති බැවිනුත්, එහි කතා තේමාව ගැන බොහෝ දෙනකු ලියා ඇති බැවිනුත් ඒ ගැන වැඩි යමක් නොලියමි.

එදා ආපසු ගෙදර එන අතරතුර මගේ සිත දශක කිහිපයක් අතීතයට ගියේය.

පේරාදෙණිය විශ්වවිද්‍යාලයේ ඉගෙනුම ලැබූ කාලයේ අපේ සිනමා සංගමයට විවිධ රටවල තානාපති කාර්යාලවලින් චිත්‍රපට ලැබුණේ ලෝහ පෙට්ටිවල අසුරා තිබූ ෆිල්ම් රීල් හැටියටය. සමහර දිනවල ඒවා භාර ගැනීමට අපි කොළඹට ගොස්, නැවත බස් රථයෙන් පේරාදෙණියට රැගෙන ආවෙමු. ඇතැම් අවස්ථාවල ඒ බරැති පෙට්ටි ඔසවාගෙන හෝ කර තබාගෙන කලාගාරය දක්වා ගෙන යෑමද අපේම වගකීම විය. චිත්‍රපටය ප්‍රදර්ශනය කිරීමේ සහයක කාර්යයද අපටම පැවරී තිබිණි. එකම ප්‍රක්ෂේපණ යන්ත්‍රයකින් නියමිත වේලාවට රීල් මාරු කරමින් චිත්‍රපටය ප්‍රදර්ශනය කරනු ලබන අතර, සරසවි සිසු සිසුවියෝ ඉවසීමෙන් බලා සිටියහ.

එවකට කලාගාරයේ ප්‍රක්ෂේපණ යන්ත්‍ර ක්‍රියාකරු වූ මෙන්ඩිස් අයියා අපට කාර්මික ශිල්පියෙක් පමණක් නොවීය. තිරය පිටුපස සිට සේවාව සපයන ඔහු, සිනමාවේ නොපෙනෙන වීරයකු ලෙස අපි දුටුවෙමු. ඔහු විශ්‍රාම ගිය දිනයේ ඔහු වෙනුවෙන් උපහාර චිත්‍රපට උලෙළක් පවා සංවිධානය කෙරුණේ ඒ නිසාය.

එදා චිත්‍රපටයක් ප්‍රදර්ශනය කිරීම යනු කැප වීම, විනය සහ ඉවසීම අවශ්‍ය වූ කාර්යයකි. රීල් ප්‍රක්ෂේපණ යන්ත්‍රයට සවි කිරීම, නිසි වේලාවට රීල් මාරු කිරීම සහ අවසානයේ නැවත අසුරා යැවීම මේ සියල්ල සිනමා අත්දැකීමේ කොටසක් විය. අද ඒ සියල්ල සිදු වන්නේ පරිගණක සේවාදායකයන්, ෆයිබර් ජාල සහ චන්ද්‍රිකා සන්නිවේදනය ඔස්සේය. ප්‍රේක්ෂකයාට නොපෙනුණද, නවීන චිත්‍රපටයක් ලොව පුරා තිර දස දහස් ගණනකට එකම දිනයේ ළඟා කිරීම සඳහා අතිවිශාල තාක්ෂණික සහ සැපයුම් දාම මෙහෙයුමක් ක්‍රියාත්මක වේ.

එබැවින් ‘The Odyssey’ නැරඹීමෙන් පසු මට ලියන්නට සිතුණේ හෝමර්ගේ වීර කාව්‍යය හෝ නෝලන්ගේ කැමරා භාෂාව ගැන පමණක් නොවේ. මීට වසර තිහකට පෙර බස් රථයකින් රැගෙන ගිය ෆිල්ම් රීල්වල සිට අද ලොව පුරා තිර දස දහස් ගණනකට එක්වර ළඟා වන ඩිජිටල් සිනමා ලෝකය දක්වා සිනමා කර්මාන්තය පැමිණ ඇති අපූරු ගමන ගැනය. ඒ විස්මිත ගමනේ තිරය පිටුපස කතාව ගැන ලබන සතියේ කතා කරමු,

(Silumina - 26 July 26)

රවී වීරසිංහ නම් පඳුරු තලන්නා හා සිංහල බ්ලොග් ලෝකය

 

අක්බාර් පාලමෙන් ඉංජිනේරු පීඨය දෙසට ඇවිද විත්, පේරාදෙණිය – ගම්පොළ අලුත් පාර පැන ඉදිරියට යන්නට ඇති කුඩා පටු මාවතේ වම්පසින් හමුවන්නේ අක්බාර්, ඇන්ඩ්‍රියාස් නෙල් සිසු නේවාසිකාගාර පෙළයි. දකුණු පස ඇති ගොඩනැඟිලි සමූහයේ ඉතා දිගු කොරිදෝරය කෙළවර, ආපණශාලා දොරටුව අසල විශාල පුවරුවක් තිබුණි. එය අපේ “කලා කවය” හෙවත් බිත්ති පුවත්පතයි. කලකට පෙර ඔය කලා පුවරුවේ අතින් කවි, කතන්දර ලියූ කිහිපදෙනෙක්ම පසුකාලීනව සයිබර් අවකාශයේ ජනප්‍රිය බ්ලොග්කරුවන් බවට පත් වූහ.

එම පටු මාවතේ හැරෙන්නේ නැතුව කෙළින්ම ගියහොත් කොච්චි පාරට පහළින් ඇති පැණිදෙණිය කඩමණ්ඩිය හමුවෙයි. හන්දියෙන් ගෙලිඔය පැත්තට මඳක් ඇවිද ගොස් අතුරු මාවතකට හැරුණු විට, මගේ හිතාදර මහාචාර්ය දෙපළක් වූ කීර්ති වල්ගම සහ ආර්. ශාන්තිනි යුවළ මිලට ගත් තුරු වදුලින් පිරි නිස්කලංක නිවහන හමුවේ. සොඳුරු බ්ලොග් රචකයකු වූ රවී වීරසිංහ ජීවත් වූයේ ද ඒ කිට්ටුවම බව මා දැනගත්තේ පසු කලෙක දෝහා නගරයේදී ඔහුව මුහුණට මුහුණ හමු වූ දිනකය.

“අර ශාන්තිනි නෝනලාගේ වත්තේ තිබුණු උණ පඳුරකින් අපි වෙසක් සැරසිලිවලට උණ ගස් වගයක් කපාගත්තා. හරිම හිත හොඳ මිනිස්සු…”

ඔහු එදා මන්දස්මිතයකින් යුතුව ඒ අතීතය ආවර්ජනය කළේය.

මෙම උණ පඳුරු කතාව කියද්දී මට මතක් වූයේ, රවී ඒ වන විටත් සිංහල බ්ලොග් අවකාශය තුළ අතිශය ජනප්‍රිය “පඳුරු තළන්නකු” වී සිටි වගයි!

අන්තර්ජාලය හරහා අදහස් හුවමාරු කරගන්නා ඉතිහාසය දෙස හැරී බැලීමේදී, බ්ලොග්කරණය යනු ලෝක සන්නිවේදන රටාව උඩුයටිකුරු කළ සුවිශේෂී සන්ධිස්ථානයකි. අද වන විට කෙටි සමාජ මාධ්‍ය සටහන් සහ ක්ෂණික වීඩියෝ දර්ශන ඉදිරියට පැමිණ තිබුණද, ගැඹුරු සංවාදයන් සහ නිර්මාණශීලී සාහිත්‍යයක් සයිබර් අවකාශය තුළ බිහිවීමට පදනම වැටුණේ බ්ලොග් අඩවි හරහාය.

වෙබ් අඩවියක් නිර්මාණය කිරීම සාමාන්‍ය පරිශීලකයකුට සංකීර්ණ තාක්ෂණික කාර්යයක්ව පැවති යුගයක, එම බාධකය බිඳ හෙළමින් 1997 දෙසැම්බර් මාසයේදී ජෝර්න් බාර්ගර් විසින් අන්තර්ජාලය තුළ තමන් කැමැති සබැඳි හා සටහන්, සටහන් කර තැබීමේ ක්‍රියාවලිය හැඳින්වීමට ‘Weblog’ යන වචනය භාවිතයට ගෙන ආවේය. පසුව 1999දී පීටර් මෙරහෝල්ස් එය ‘we blog’ ලෙස වෙන් කර දැක්වීමෙන් ‘Blog’ යන කෙටි නාමය ලොව පුරා ජනප්‍රිය විය.

බ්ලොග් කලාව තාක්ෂණික ප්‍රවීණයන්ගෙන් මිදී සාමාන්‍ය ජනතාව අතට පත් වීමට ප්‍රධානතම හේතුව වූයේ 1999 අගෝස්තු මාසයේදී ඉවන් විලියම්ස් සහ මෙග් හවුරිහන් විසින් Pyra Labs සමාගම හරහා Blogger.com වේදිකාව හඳුන්වා දීමයි. පරිශීලකයාට කිසිදු කේතකරණ දැනුමකින් තොරව, වෙබ් පෝරමයක් පිරවීමෙන් පමණක් සිය අදහස් ක්ෂණිකව අන්තර්ජාලයට මුදාහැරීමේ පහසුකම ලැබුණු අතර, 2003 වසරේදී Google සමාගම විසින් Blogger සේවාව මිලදී ගැනීමෙන් පසු එහි බොහෝ සේවාවන් නොමිලේ ලබාදෙමින් බ්ලොග්කරණය ලොව පුරා සාමාන්‍ය ජනතාව අතර තවත් ජනප්‍රිය කළේය.

මෙම තාක්ෂණික විප්ලවය ලංකාවට පැමිණ සිංහල යුනිකෝඩ් තාක්ෂණය සමඟ මුසු වීමත් සමඟ, මාගේ නිරීක්ෂණයට අනුව 2010 පමණ සිට 2018 දක්වා කාලය ලාංකේය බ්ලොග් අවකාශයේ ස්වර්ණමය යුගය ලෙස හැඳින්විය හැකිය.

ඉන් වසර ගණනාවකටම පෙර සිට ශ්‍රී ලාංකික බ්ලොග්කරුවෝ විවිධ තාක්ෂණ ඔස්සේ ලියමින් එකමුතු වෙමින් සිටියහ. එදා රචකයන් බ්ලොග් දර්ශක හෙවත් සින්ඩිකේටර් හරහා එකිනෙකාගේ ලිපි කියවමින් ඉතාම සජීවී සහෝදරත්වයකින් යුත් ප්‍රජාවක් ගොඩනඟා ගත් අතර, සංස්කෘතික අමාත්‍යාංශය පවා දැනුවත් විය යුතු සුවිශේෂී සාහිත්‍ය හා ප්‍රකාශන මාධ්‍යයක් ලෙස සිංහල බ්ලොග්කරණය එළිදුටුවේය. සංස්කෘතික සීමා හා උස්මිටිකම් නොතැකූ බ්ලොග් ලේඛන අතරින් පෙරාගත හැකි මිණිකැට එමටය.

Blogger හා WordPress ඇතුළු බ්ලොග් වේදිකා ඔස්සේ ලියන ලක්ෂ සංඛ්‍යාත ජාත්‍යන්තර බ්ලොග් රචකයන් අතරට සිංහලෙන් ලියන බ්ලොග්කරුවෝ ද විශාල පිරිසක් එක්වූහ. ලෝකය තනි යායක් කළ, උස්පහත් භේද නැති මේ අවකාශයේ සරසවි ආචාර්යවරුන්, දේශපාලනඥයන්, විවිධ වෘත්තිකයන්, ව්‍යාපාරිකයන් මෙන්ම, කාර්මිකයන්, ගොවියන්, සිල්ලර වෙළෙන්දන් සහ සරසවි සිසුන් ආදි සියලු තරාතිරම්වල ලිවීමට හා කියවීමට ලැදි එකමුතු ජන සමාජයක් බිහි විය. ඉන් සමහර දෙනෙක් පසුකාලීනව දිගටම ලේඛන කලාවේ රැඳෙමින් ප්‍රසිද්ධ කතුවරුන් බවට පත් වූහ. අනෙක් අය නොයෙක් විෂය ක්ෂේත්‍රවල ඉදිරියට යමින් තම තමන්ගේ දැනුම සහ අත්දැකීම් තවදුරටත් බෙදා හදා ගනිමින් සිටිති.

සිය නිර්මාණවලින් දැනුම, සාහිත්‍යය, ප්‍රහසනය, දේශපාලනය සහ අතීත සිදුවීම් ආදී මේ සියල්ල රසවත්ව පාඨකයා හමුවේ තැබිය හැකි සිංහල බ්ලොග් රචකයන් අතරින් ප්‍රමුඛයකු වූයේ, පසුගියදා හදිසියේම අපෙන් සමුගත් ප්‍රවීණ බ්ලොග් ලේඛක රවී වීරසිංහයන්ය. ඔහු සම-කර්තෘත්වය දැරූ ‘නිදහස් සිතුවිලි’ අඩවිය ද ලාංකේය පාඨක හදවත් පිනවූ තෝතැන්නක් වූ අතර, ඔහුගේ ලේඛන ශෛලියෙහි වූ සුවිශේෂීම ලක්ෂණය වූයේ “Beat around the bush” යන ඉංග්‍රීසි ව්‍යවහාරයට සමීප වූ, පඳුරට තළමින් වටවංගු ගසමින් කතාව ඉදිරිපත් කිරීමේ අපූර්ව කලාවයි.

එකම ලිපියක් තුළින් විවිධ මාතෘකා එකට මුසු කිරීමට ඔහුට තිබුණේ පුදුමාකාර හැකියාවකි. ඔහු කතාව කෙළින්ම නොකියා වටවංගු ගසමින් ඇදගෙන යන විට පාඨකයාට කිසිදු කම්මැළිකමක් දැනුණේ නැත. ඒ වෙනුවට දැනුණේ තව තවත් කියවීමේ කුතුහලයකි. වසරක් තුළ මේ සියලු අංගවලින් පොහොසත් අපූර්ව නිර්මාණ 90ක් බ්ලොග් අවකාශයට දායාද කරමින් කළ අනුපමේය මෙහෙවර උදෙසා, 2016 නෙළුම්යාය බ්ලොග් සම්මාන උලෙළේදී “වසරේ බ්ලොග්කරු” ලෙස සම්මානයට පාත්‍ර වූයේ ද ඔහුගේ මෙම සුවිශේෂී කුසලතාව නිසාමය.

වැලිකන්ද මහවැලි ව්‍යාපාරයේ තාක්ෂණ නිලධාරියකු ලෙස ලැබූ අත්දැකීම් ද, අනුරාධපුරයේ පුරාවිද්‍යා වැඩබිම්වල මතකයන් ද, මළගෙදරකදී හමු වූ සිත්ගත් තරුණියකගේ රූපය ද, කටාර් රාජ්‍යයේ ප්‍රමාණ සමීක්ෂකයකු ලෙස දුටු සමහර දේවල් මෙන්ම චේතන් භගත්ගේ නවකතාවක කොටසක් ද එකට අල්ලාගෙන ඔහු ලියූ ලිපි මාලාවන් හා අදහස් දැක්වීම් රසයෙන් අනූන විය.

ඔහුගේ ලිපිවලින් පෙනුණු ඒ මෘදු මොළොක් බව, සුහදශීලී හාස්‍යය සහ උගත්කම ඔහුගේ සැබෑ ජීවිතයේ ද එලෙසින්ම ගැබ්ව තිබුණි. බ්ලොග් ලෝකයේ නොයෙකුත් මතභේද සහ “බ්ලොග් වලි” ඉඳහිට තිබුණද, රවී පිළිබඳව කිසිවෙකුගේ හෝ සිතක අමනාපයක් තිබුණු බවක් මා කිසිදා අසා නැත. ඔහු සැමවිටම සිය සහෝදර බ්ලොග් රචකයන්ගේ නිර්මාණ අගය කරමින්, උපදෙස් දෙමින් පෙරගමනේ යෙදුණු නිහතමානී මිනිසෙකි.

2014 වසරේදී මා කටාර් රාජ්‍යයේ සේවය කරන බව අසා, මා හමුවීමට පොත් කිහිපයක් ද රැගෙන ඔහු පැමිණියේය. ඉන්පෙර අප හමුවී තිබුණේ බ්ලොග් අවකාශයේ කෙරෙන සංවාදවලදී පමණකි. එදා ඔහු මා වෙත තිළිණ කළේ නීල් විජේරත්නයන් ලියූ තීරු ලිපි එකතුවක් වූ ‘බෙංගාලි යෙහෙළිය’ පොතයි. මගේ ප්‍රථම පොත වූ ‘තිලක සිත 1’ බ්ලොග් තීරු ලිපි එකතුව ඔහු ඒ වන විටත් කියවා තිබුණි. ඔහු එදා පැවසුවේ ඒ පොත් දෙකෙන්ම ඔහුට දැනුණේ එකම රසවත් බවක් බවය. ඒ රවී මා දිරිමත් කළ සුන්දර උපක්‍රමයයි.

අද වන විට තාක්ෂණය තවදුරටත් ඉදිරියට ගොස් ඇත. Blogger.com වැනි වේදිකා පසුකර මිනිසුන් ෆේස්බුක්, ඉන්ස්ටග්‍රෑම් වැනි සමාජ මාධ්‍ය වෙත යොමුවීමත් සමඟ, එදා තිබූ ඒ සුන්දර සහෝදරත්වයෙන් පිරි බ්ලොග් ප්‍රජාව අද වන විට විසිරී හුදෙකලා වී ඇත. එහෙත් තවත් සිය ගණනක් නවක ලේඛක ලේඛිකාවෝ බ්ලොග් රචනයට නිතිපතා පිවිසෙති. ඔවුන් අතරින් අනාගත සාහිත්‍යයේ සහ ලේඛන කලාවේ දැවැන්තයන් බිහිවිය හැකිය. සමහර ප්‍රවීණ රචකයෝ ද අදටත් නොනැවතී නිර්මාණකරණයේ යෙදෙති.

එනිසා බ්ලොග් රචනය යනු යළි බැබළවිය යුතු, වැඩි අවධානයක් යොමු විය යුතු ලේඛන මාධ්‍යයකි. සැබැවින්ම රවී වීරසිංහ පඳුරු තළමින් නොකියා කියා ගියේද එයමය.

(Silumina 19 July 2026 Thilakasitha Column)

අක්බාර් පාල­මෙන් උප­කු­ල­පති බංග­ලා­වට…

පසු­ගිය සතියේ මහ­වැලි නදිය මතින් විහි­දෙන පේරා­දෙ­ණිය සර­සවි බිමේ මන­ස්කාන්ත අක්බාර් මගී පාලම මත අපි මොහො­තක් නැව­තු­ණෙමු. පාල­මක් ගැන ලියන්න පටන් ගත් ඒ ගමන, අව­සා­නයේ ශ්‍රී ලංකාවේ ඉංජි­නේරු අධ්‍යා­ප­නයේ පියා ලෙස සැල­කෙන අපූරු මිනි­සකු වෙත මා රැගෙන යනු ඇතැයි එදා මම නොසි­තු­වෙමි.

1960 දශ­කයේ මුල් භාගයේ ඉදි වූ මේ පාලම මහ­වැලි ගඟ මැද එක කණු­ව­ක්වත් නොතබා පෙර­සවි (Pre-stressed Concrete) තාක්ෂ­ණය ඔස්සේ ඉදි කළ ශ්‍රී ලංකාවේ ඉංජි­නේරු නිර්මාණ කලාවේ අපූරු සන්ධි­ස්ථා­න­යකි. එව­කට ලොව ප්‍රකට ඉංජි­නේරු උප­දේ­ශක සමා­ග­මක් වූ එංග­ල­න්තයේ Husband & Company විසින් එය සැල­සුම් කරන ලද අතර, ශ්‍රී ලාංකික ඉදි­කි­රීම් සමා­ග­මක් විසින් එය ඉදි කෙරිණි. මීටර් 160ක් පමණ දිග මේ පාලම මතින් වාහන ධාව­නය නොක­ළත්, ඒ මතින් එහා-මෙහා ගිය දස­ද­හස් ගණ­නක් පේරා­දෙණි සර­සවි සිසු-සිසුවියෝ අද ලොව පුරා විසිරී සිටිති. ඔවු­න්ගෙන් බොහෝ දෙනෙක් වසර ගණ­නා­ව­කට පසු නැවත සර­ස­වි­යට පැමි­ණෙන්නේ නම්, අක්බාර් පාලම මත මොහො­තක් නතර වී ඡායා­රූ­ප­යක් ගැනී­මට අම­තක නොක­රති.

එහෙත් අක්බාර් පාලම ඉදි වූයේ මහ­වැලි ගඟ තර­ණය කිරී­මට පම­ණක් නොවේ. එය පේරා­දෙ­ණිය විශ්ව­වි­ද්‍යා­ලයේ ඉංජි­නේරු පීඨය සඳහා සැල­සුම් කළ සමස්ත ඉංජි­නේරු පරි­ස­රයේ සුවි­ශේෂ අංග­යකි. ඒ නිසාම පාලම ගැන සොය­න්නට ගිය මගේ ගමන අව­සා­නයේ නැව­තුණේ පේරා­දෙණි ඉංජි­නේරු පීඨය හා අක්බර් පාලම ඇතුළු සියල්ල බිහි කර­න්නට නාය­ක­ත්වය දුන් මහා­චාර්ය ඊ.ඕ.ඊ. පෙරේරා අස­ලය.

මේ ලිපිය සකස් කිරී­මේදී මගේ පේරා­දෙණි ගුරු­තු­මකු මෙන්ම රුහුණ විශ්ව­වි­ද්‍යා­ලයේ ඉංජි­නේරු පීඨයේ ප්‍රථම පීඨා­ධි­ප­ති­ව­රයා වූ ආචාර්ය ජීවා­නන්ද කීර්ති­සේන මහතා සමඟ කළ කතා­බ­හත්, ඔහු විසින් සම්පා­ද­නය කරන ලද ලිපි සට­හන් සහ මහා­චාර්ය ඊ.ඕ.ඊ. පෙරේරා පිළි­බඳ ලියැ­වුණු විවිධ මූලා­ශ්‍ර­යන් බෙහෙ­වින් උප­කාරි විය.

1988-89 භීෂණ සම­යෙන් පසු විශ්ව­වි­ද්‍යාල යළි විවෘත වූ 1990 වසරේ මමත් පේරා­දෙ­ණිය සර­ස­වියේ ශිෂ්‍ය­යෙක් වීමි. කාල­යක් සියලු සාහිත්‍ය හා කලා රස අත්හැර දමා තිබූ සමා­ජ­යක් යළි හුස්ම ගන්නට පටන් ගත් ඒ සමයේ සත්‍ය­ජිත් රායිගේ සිනමා උලෙ­ළක් සංවි­ධා­නය කිරී­මට අපට අව­ස්ථාව ලැබිණි. පතෙර් පංචාලි, අප­රා­ජිතෝ සහ අපූර් සංසාර් ඇතු­ළත් අපූර් ත්‍රිත්වය මුල්ව­රට මා නැර­ඹුවේ එදාය.

සිනමා දර්ශන අව­සන් වී පිට­තට එන විට අපි කතා කළේ සත්‍ය­ජිත් රායිගේ කැම­රාව මනු­ෂ්‍ය­ත්වයේ සියුම් හැඟීම් අල්ලා­ගත් ආකා­රය ගැනය. එහෙත් ඒ රඟ­හලේ දොර­ටුවේ ලියා තිබූ E.O.E. Pereira Auditorium යන නාමය පිටු­පස සිටි මිනිසා කවු­දැයි අප එදා හරි-හැටි දැන සිටියේ නැත.

අද මේ සියල්ල එකට ගළපා බලන විට මට සිතෙන්නේ සත්‍ය­ජිත් රායි සිය සින­මා­වෙන් මනු­ෂ්‍ය­ත්වය අම­ර­ණීය කළා සේම, ඒ ශ්‍රව­ණා­ගා­ර­යට නම උරුම කර දුන් මිනිසා මනු­ෂ්‍ය­ත්ව­යට මෙන්ම අපේ රටේ මානව සංව­ර්ධ­න­ය­ටද අප­මණ දාය­ක­ත්ව­යක් දී ඇති බවයි.

පේරා­දෙ­ණිය යනු අහ­ම්බෙන් බිහි වූ සර­ස­වි­යක් නොවේ. මහ­වැලි නදිය, හන්තාන කඳු වැටිය, මාර්ග, පාලම්, ගස්වැල් සහ ගොඩ­නැ­ඟිලි එකි­නෙක සමඟ සංවාද කරන ජීව­මාන අධ්‍යා­පන නග­ර­යකි. නව ලංඩන් නුවර සැල­සුම් කළ සර් පැට්‍රික් අබ­ර්ක්රෝම්බි ද ඒ සැලැස්ම පසු­බිමේ සිටි­යේය. ඒ අපූරු සංක­ල්පය සමඟ මහා­චාර්ය ඊ.ඕ.ඊ. පෙරේ­රාගේ දැක්ම මනා සේ ගැළ­පුණු නිසා අක්බාර් පාලම, ඉංජි­නේරු පීඨය සහ ඒ අවට නිර්මා­ණය වූ පරි­ස­රය මුල් සැලැස්මේ ස්වාභා­වික දිගු­වක් ලෙස අදත් පෙනේ.

ආචාර්ය ජීවා­නන්ද කීර්ති­සේ­න­යන් පෙන්වා දුන් තවත් වැද­ගත් කරු­ණක් වන්නේ පේරා­දෙ­ණිය ඉංජි­නේරු පීඨය යනු පසුව බිහි වූ මොර­ටුව, රුහුණ සහ යාප­නය විශ්ව­වි­ද්‍යා­ල­වල ඉංජි­නේරු පීඨ සඳ­හාද ආදර්ශ මූලා­කෘ­ති­යක් වූ බවයි. පේරා­දෙ­ණි­යෙන් ආරම්භ වූ අධ්‍යා­ප­නික සංක­ල්පය පසුව ශ්‍රී ලංකාවේ ඉංජි­නේරු අධ්‍යා­ප­නයේ සම්ප්‍ර­දාය බවට පත් විය. එප­ම­ණක් නොව, ශ්‍රී ලංකා විශ්ව­වි­ද්‍යා­ලයේ ඉංජි­නේරු උපා­ධි­යට අන්ත­ර්ජා­තික පිළි­ගැ­නී­මක් දීම සඳ­හාද මහා­චාර්ය ඊ.ඕ.ඊ. පෙරේරා විශාල වෙහෙ­සක් දැරීය. ඒ නිසාම ඔහු ‘ශ්‍රී ලංකාවේ ඉංජි­නේරු අධ්‍යා­ප­නයේ පියා’ ලෙස හැඳි­න්වීම සාධා­ර­ණය.

එහෙත් ඔහුගේ ශ්‍රේෂ්ඨ­ත්වය මැනෙන්නේ ගොඩ­නැ­ඟි­ලි­ව­ලින් පම­ණක් නොවේ. ඔහුගේ චරි­තයේ සැබෑ උස පෙන්වන කතා­වක් අදත් පේරා­දෙ­ණියේ ආදි සිසුන් අතර ජීවත් වෙයි:

මීට වසර හැට­කට පමණ පෙර පේරා­දෙ­ණිය විශ්ව­වි­ද්‍යා­ලයේ සිසු­වි­යන්ගේ නේවා­සි­කා­ගා­ර­යක දෘශ්‍යා­බා­ධිත සිසු­වි­යක් නේවා­සි­කව සිටි­යාය. ඇය තම දෘශ්‍යා­බා­ධිත පෙම්වතා නිසා අන­පේ­ක්ෂිත ගැබ් ගැනී­ම­කට මුහුණ දුන්නාය. අව­සන් වසරේ උපාධි විභා­ග­යට තවත් තිබුණේ මාස කිහි­ප­යක් පමණි. සිද්ධිය විශ්ව­වි­ද්‍යා­ල­යට ආරංචි වූ පසු නේවා­සි­කා­ගා­රයේ විනය නීති ක්‍රියා­ත්මක විය. ඇය නේවා­සි­කා­ගා­ර­යෙන් ඉවත් කෙරිණි. විනය නීති අනුව එය සාධා­රණ තීර­ණ­යක් විය හැකිය. එහෙත් නීති­යට පිටු­ප­සින් තවත් ජීවි­ත­යක් තිබිණි. දෑස් නොපෙ­නෙන තරු­ණි­යකි. ගැබි­නි­යකි. අව­සන් විභා­ගය අත ළඟය. පෙම්ව­තාද දෘශ්‍යා­බා­ධි­තය. එවැනි මොහො­තක සිය­දිවි නසා­ගැ­නී­මක් වුවද, උපා­ධිය අත්හැර දැමී­මක් වුවද, දෙදෙනා සද­හ­ටම වෙන්ව යෑමක් වුවද සිදු වන්නට ඉඩ තිබිණි.

එහෙත් ඒ එක­ක්වත් සිදු වූයේ නැත. වැඩි­හිටි යුව­ළක් තම නිවෙසේ දොර විවෘත කළහ. ඔවුහු ඇය තම නිවෙ­සට කැඳ­වා­ගෙන ගොස්, ප්‍රශ්නය විස­ඳෙන තුරු රැක­ව­රණ දුන්නෝය. එනි­සාම ඇයට විභා­ග­යට පෙනී සිට, උපා­ධිය සම්පූර්ණ කිරී­මට ශක්තිය ලැබිණි. පසුව, ඇයත් ඇයගේ පෙම්ව­තාත් විවාහ වූහ.

එදා ඇයට තාව­කා­ලික රැක­ව­රණ ලැබූ නිවෙස සාමාන්‍ය නිවෙ­සක් නොවීය. ඒ, පේරා­දෙ­ණිය විශ්ව­වි­ද්‍යා­ලයේ උප­කු­ල­පති බංග­ලා­වයි. ඒ දයා­බර වැඩි­හිටි යුවළ අන් කිසි­වකු වත් නොව; එව­කට උප­කු­ල­ප­ති­ව­රයා වූ මහා­චාර්ය ඊ.ඕ.ඊ. පෙරේරා සහ ඔහුගේ බිරි­යයි.

මේ සිදු­වීම ආචාර්ය බ්‍රැන්ඩන් ගුණ­රත්න විසින් කල­කට පෙර ලියන ලද Scholar and Gentleman ලිපි­යේද සඳ­හන් වේ.

1907 සැප්තැ­ම්බර් 13 වැනිදා උපත ලැබූ ඊ.ඕ.ඊ. පෙරේරා රාජ­කීය විද්‍යා­ලයේ දීප්ති­මත් ආදි­ශි­ෂ්‍ය­යෙකි. පළ­මු­වැනි පන්තියේ ගෞරව සාම­ර්ථ්‍ය­යක් සමඟ ඉංජි­නේරු උපා­ධිය ලබා කේම්බ්‍රිජ් විශ්ව­වි­ද්‍යා­ලයේ ඩවුනිං විද්‍යා­ල­යට පිවිසි ඔහු නැවත මවු­බි­මට පැමිණ සර­සවි ආචාර්ය මණ්ඩ­ල­යට බැඳු­ණේය. ඔහු ලංකා විශ්ව­වි­ද්‍යා­ලයේ ඉංජි­නේරු පීඨයේ ආර­ම්භක පීඨා­ධි­පති ලෙසත්, පසුව උප­කු­ල­පති ලෙසත් සේවය කර­මින් මෙරට ඉංජි­නේරු අධ්‍යා­ප­න­යට අත්ති­වා­රම දැමීය.

1988දී ඔහු අභා­ව­ප්‍රාප්ත වුවද, අක්බාර් පාලම ඔස්සේ අදත් දින­පතා දහස් ගණ­නක් මහ­වැලි නදිය තර­ණය කරති. පේරා­දෙණි සර­ස­විය හන්තාන කඳු පාමුල සජීව චම­ත්කා­ර­යක් හා අභි­මා­න­යක් දර­මින් හුස්ම ගනී. ඊ.ඕ.ඊ. පෙරේරා ශ්‍රව­ණා­ගා­රය අදත් තරුණ සිසු-සිසු­වි­යන්ගේ කතා­බ­හෙන්, සිනහ­වෙන් සහ සිහි­න­ව­ලින් පිරී පවතී.

එහෙත් මේ සිය­ල්ලට ඉහ­ළින්, කිසිදා දේශ­පා­ලන වර­දාන පසු­පස නොගිය උත්තුංග මිනි­සුන්ගේ සෙව­ණැලි වැටී තිබෙන බව පැහැ­දි­ලිය. අද අප කළ යුත්තේ, මේ උත්තුංග මිනි­සුන් පද­නම දැමූ විසල් දැක්මට ගරු කර­මින්, එය නවීන ලෝක­යට ගැළ­පෙන සේ තව තවත් ඔසවා පුළුල් කිරී­මය.

See less

( Silumina 12-07-26, Image-AI)

මෑත ඉතිහාසය නිවැරදිව කියවමු පේරාදෙණියෙන් පටන්ගමු -1

 

ශ්‍රී ලංකාවේ ලස්සනම පාලම කුමක්දැයි කවුරුන් හෝ ඇසුව හොත් මම දෙවරක් නොසිතා කියන්නේ එය පේරාදෙණියේ සරසවි බිමේ එගොඩ මෙගොඩ යා කරමින් ඉදි කර ඇති ‘අක්බාර් පාලම’ බවයි. පාලම මතට ගොඩ වූ පසු හාත්පස පෙනෙන නාඹර මහවැලිය, සරුසාර ගංදෑල හා තුරු වදුලේ සැඟවුණු ‘ලවර්ස් ලේන්’ එක පමණක් නොව; ඈතින් ඉස්මතුව පෙනෙන හන්තාන කඳුවැටියද පින්තූරයකින් දැක්කා වුවද ප්‍රේමණීය නොස්ටැල්ජික් මතකයන් පුපුරුවා හරිනසුලුය.

පේරාදෙණිය අක්බාර් පාලම යටින් ගලන මහවැලි ගඟ ගැනද, අක්බාර් පාලමේ නිර්මාණකරුවා ගැනද එපමණක් නොව, අක්බාර් පාලමෙන් මෙගොඩ පිහිටි ඉංජිනේරු පීඨයට ගොඩවෙද්දීම දකින්න ලැබෙන කොටස් කරන ලද ජෙට් එංජිම ගැනද ඇති අර්ධ ප්‍රබන්ධමය ප්‍රවාදයන් තුනක් ගැන මා අද කතා කරන්නට බලාපොරොත්තු වෙමි. මේ මාතෘකාවට මගේ සිත අවදි කළේ පසුගියදා පැවති පේරාදෙණි සරසවියේ උපාධි ප්‍රදර්ශනයට අදාළ චිත්තාකර්ෂණීය සේයාරූ පෙළක් විසිනි.

දියතලාවේ අපේ ගම පහළින් ගලන කුඩා ඔය, මා කලක් සිතා සිටියේ මහවැලියේ උපත කියාය. ඉදල්ගස්හින්න ස්ටේෂම වහලෙන් අපේ ගෙවල් පැත්තට වැටෙන වතුර එන්නෙත් මේ ඔයට බව මම දැන සිටියෙමි. මඟ දිගට උල්පත් දිය උරා බොමින්, හමු වන දියකඳුරු ළෙහි හොවාගෙන, එය උස්මහත් වූ තරුණියක සේ පේරාදෙණියේදී මට මහවැලිය යළි හමු වූ බව මම කලකට පෙර ‘තිලක සිත’ බ්ලොග් අඩවියේ කවියකින් ලියා තැබුවෙමි. මේ එහි කොටසකි.

‘වයස විස්සක් වෙද්දී

මට ආයෙ හම්බුණා

මගෙ ඔයම ගඟක් වී…

දැන් ලොකුයි හරි හැඩයි

දෑල උණ පඳුරු ටික

නැමී නැමී හාදු දෙයි!’

එහෙත්, තවදුරටත් සොයා බැලීමේදී මට පසක් වූයේ අපේ ගමේ ඔය මහවැලියට එකතු වන මුත්, එය කිසිදාක පේරාදෙණියට නොඑන බවයි. එය මාතැටිල්ල ඔයෙන් උමා ඔයට එක් වී, රන්ටැඹේදී පේරාදෙණිය පසු කර දුම්බරින් පහළට ආ මහවැලියට එකතු වෙයි. අනෙක් අතට මා මෙන්ම බොහෝ දෙනකු මුළා කළ කරුණ නම්, මහවැලි ගඟේ උපත සම්බන්ධයෙන් පී.බී. අල්විස් පෙරේරා ලියූ මේ කවි පද පේළි දෙකයි:

‘මහවැලි කැලණි කළු වලවේ යන ගංගා

සමනොළ කන්ද මුදුනේ සිට පැනනැංගා…’

මහවැලිය කවදාවත් සමනොළ කන්දෙන් පටන් නොගත් බවත්, එහි ප්‍රධාන ධාරාව උපත ලබන්නේ හෝර්ටන් තැන්නෙන් බවත් අදටත් බොහෝ දෙනා නොදනිති.

මේ ආකාරයෙන්ම, පේරාදෙණිය සරසවි බිමට අලුත් හැඩයක් දෙමින් මහවැලිය හරහා අක්බාර් පාලම ඉදි වීම ගැන විකිපීඩියා, අන්තර්ජාලය හෝ AI ඔස්සේ කළ විමසුමකදී අපට වැඩිපුරම තොරතුරු සපයන්නේ, එය නිර්මාණය කළේ මෙරට සිටි කීර්තිමත් සිවිල් ඉංජිනේරු ආචාර්යවරයකු වූ, පේරාදෙණිය ඉංජිනේරු පීඨයේ පීඨාධිපතිවරයා හා කලක් යාපනය විශ්වවිද්‍යාලයේ උපකුලපතිවරයා වූ මහාචාර්ය අලගයියා තුරෙයිරාජා බවටයි. ඒ තොරතුරු වැඩිදුරටත් පවසන්නේ 1964 දී පේරාදෙණියේ ඉංජිනේරු පීඨය පටන් ගනිද්දී, එහි පළමු වසර සිසුන් මේ පාලම ඉදි කරන්නට හවුල් වූ බවය. මෙය හරිම චමත්කාරජනක විස්තරයකි. ඒ නිසා අන්තර්ජාලය, ඉංජිනේරු සංගම් සඟරා හා තවත් තැන්වල විමසා බැලුවද තිබුණේ ඔය තොරතුරමය. හරි නම් අක්බාර් පාලම ගැන ලියද්දී මා යෙදිය යුතුව තිබූ මාතෘකාව ‘තිස් හැවිරිදි තරුණ ඉංජිනේරුවරයා හා පළමු වසර ඉංජිනේරු සිසුන් තැනූ ලංකාවේ ලස්සනම පාලම’ යන්නයි.

එහෙත් මට සැකයක් පැවතිණි. මහාචාර්ය තුරෙයිරාජාගේ උපන් වර්ෂය ලෙස සඳහන් වන්නේ 1934ය. එවිට 1964දී ඔහුට වසර 30ක් වන අතර, ඔහු ඒ වන විට ආචාර්ය උපාධිය සම්පූර්ණ කර මෙවැනි බරසාර නිර්මාණයක් කිරීමට අවශ්‍ය පළපුරුද්ද ලබා සිටිය යුතුය.

මේ ගැන හිත හිතා එකෙළ මෙකෙළ වෙමින් සිටි මගේ මතකයට ආවේ පේරාදෙණිය ඉංජිනේරු සිසුවකුව සිටියදී අපට ද්‍රව යන්ත්‍රණය ඉගැන්වූ ආචාර්ය ජීවානන්ද කීර්තිසේනයන්ය. රුහුණ විශ්වවිද්‍යාලයට අනුබද්ධව ඉදි වූ ඉංජිනේරු පීඨයේ පළමු පීඨාධිපතිවරයාද වූ ආචාර්ය කීර්තිසේන 1964දී පේරාදෙණියේදී ඉගෙනුම ඇරඹූ පළමු ඉංජිනේරු සිසුන් කණ්ඩායමේ සාමාජිකයකු බව මම කියවා තිබිණි.

මම ඉරිදා උදේ ආචාර්ය කීර්තිසේනගේ ජංගම දුරකතනය අමතා සුවදුක් විමසා මගේ කුතුහලය ඔහුට කිවුවෙමි. එවිට ඔහු සරදම් සිනාවක් පා මට කිවුවේ විකිපීඩියා හෝ අන්තර්ජාලයේ ඔය පාලම සම්බන්ධයෙන් තියෙන තොරතුරු නිවැරදි නොවන බවයි. අක්බාර් පාලම සැලසුම් කිරීම එංගලන්තයේ ‘හස්බන්ඩ් ඇන්ඩ් කම්පැනි’ සමාගමට පැවරී ඇත්තේ 1960දී විතරය. මෙහි ඉදිකිරීම් භාර දී ඇත්තේ ‘වෝකර්ස්’ සමාගමකටය. ඒ අනුව මේ පාලමට මහාචාර්ය තුරෙයිරාජාගේ හෝ පළමු වසර ඉංජිනේරු සිසුන්ගේ කිසිදු සම්බන්ධයක් නැත. සමහර විට මුලින්ම අඳින ලද පේරාදෙණියේ භුමි සැලැස්මේ අක්බර් පාලම තිබුණාද කියා හිතෙන තරමට එය සමස්තය සමග ගැළපෙන සේ නිර්මාණය වී තිබේ.

“අනෙක, ඉංජිනේරු පීඨය කොළඹ ඉඳන් පේරාදෙණියට සම්පූර්ණයෙන්ම ගෙනාවේ අක්බාර් පාලම හදලා ඉවර වුණාට පස්සේ. ගඟෙන් මෙගොඩ හදපු ඉංජිනේරු පීඨයයි, අක්බාර් ශාලාවයි, කැම්පස් එකේ අනෙක් කොටස එක්ක සම්බන්ධ කරන්න තිබ්බ එකම මාර්ගය ඔය පාලම. තුරෙයිරාජා කියන්නේ ඉතා දක්ෂ ඉංජිනේරුවෙක් හා ආචාර්යවරයෙක්. ඒත් ඔහු ඔය පාලම නිර්මාණය කරන්න සම්බන්ධ වුණේ නැහැ,” ආචාර්ය කීර්තිසේන යළි තහවුරු කළේය.

මම තවත් කරුණක් ඔහුගෙන් විමසුවෙමි:

“අර ඉංජිනේරු පීඨයට ඇතුළු වන තැනම තියෙන ‘ඇව්රෝ’ (Avro) ජෙට් එංජිම මහාචාර්ය මහලිංගම්ට තෑගි ලැබුණු හැටි ගැනත් නොයෙක් වැරදි කතන්දර තියෙනවා නේද?”

මහාචාර්ය එස්. මහලිංගම් යනු මගේත් ගුරුතුමකු වන අතර, අඩ සියවසකට ආසන්න කාලයක් යාන්ත්‍රික ඉංජිනේරු විද්‍යාව ඉගැන්වූ ආදරණීය සරසවි ආචාර්යවරයෙකි. ඔහු විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද ‘යාන්ත්‍රික කම්පනය’ සම්බන්ධ පර්යේෂණ පත්‍රිකා ජගත් පිළිගැනීමකට ලක් වී ඇත. පේරාදෙණිය ඉංජිනේරු පීඨ ආලින්දයේ ප්‍රදර්ශනයට තබා ඇති, ඉවත් කරන ලද ජෙට් එන්ජින් හරස්කඩ හා මහාචාර්ය මහලිංගම් සම්බන්ධයෙන්ද තහවුරු නොකරන ලද කටකතා රාශියක් තිබුණේය.

මේ, ආචාර්ය කීර්තිසේන සිය සමකාලීනයා ගැන කළ සඳහනයි. ඔහු මහාචාර්ය මහලිංගම්ව හැඳින්වූයේ ‘මහා’ යන ළෙන්ගතු නමිනි.

“මහා කවදාවත් කියලා නැහැ ඔහුට ජෙට් එංජිමක් තෑගි ලැබුණා කියලවත්, රෝල්ස් රොයිස් සමාගමේ ගැටලුවක් විසඳුවා කියලවත්. ඔහුගේ විනෝදාංශය වුණේ පරණ එංජින් හා යන්ත්‍ර කොටස් එකතු කරන එක.”

ආචාර්ය කීර්තිසේන සමඟ කළ කතාබහේදී හා ඉංජිනේරු නිව්ටන් වික්‍රමසූරිය සිය හිතවත් මහාචාර්ය මහලිංගම් ගැන කලකට පෙර ලියා තැබූ සටහනකින්ද පැහැදිලි වන දෙයක් තිබේ. ඒ අනුව, මහාචාර්ය මහලිංගම් විසින් රෝල්ස් රොයිස් සමාගමෙන් ඉවත ලන එංජිමක් තිබේ නම් සිසුන්ගේ ප්‍රයෝජනය සඳහා ලබා දෙන්නැයි කරන ලද ඉල්ලීමට ප්‍රතිචාර වශයෙන් ඒ සමාගම ප්‍රදර්ශනයක් සඳහා කොටස් කරන ලද ඉවත් කළ ඇවුරෝ ජෙට් එංජිමක් දෙන්නට එකඟ වූ බවය. මේ එංජිම නැව් ගාස්තු ගෙවා ලංකාවට ගෙන්වා ගන්නා ලද්දේ පේරාදෙණි සරසවියේ මුදලිනි. මේ කතාව මහාචාර්ය මහලිංගම් හා ජෙට් එංජිම සම්බන්ධ සිය-දහස් වරක් ‘ෂෙයාර්’ වුණු ජනප්‍රිය කතාවට පටහැණිය.

මේ කතා දෙක-තුනෙන්ම කියන්නට තිබෙන්නේ, සමාජයේ පුරාවිද්‍යාත්මක, ආගමික හා සංස්කෘතික කරුණු ගැන තිබෙන නිවැරදි නොවන තොරතුරු මෙන්ම, ඉතා මෑත ඉතිහාසයට සම්බන්ධ තාක්ෂණික කරුණුවල පවා වැරදි තොරතුරු ඇතුළත් වී ඇති බවය. මේ සමාජයේ පවතින දුස්තොරතුරු අන්තර්ජාල සෙවුම් යන්ත්‍රවල පමණක් නොව, පුහුණු වූ කෘත්‍රිම බුද්ධිය (AI) ලෙසද අප වෙත පෙරළා ලැබේ. අනෙක් අතට, අප වඩාත් කැමති කරුණු තහවුරු කරගන්නේ නැතිව වුවද, යම් සුවිශේෂ පුද්ගලයන් සම්බන්ධයෙන් ඇස් උඩ යන විස්මකුරු කතා කියන්නටය. තමන් විශ්වාස කරන එවැනි දෙයක ඇත්ත තත්ත්වය මූලාශ්‍රය සහිතව හෝ කිසිවකු පැහැදිලි කර දුන්නොත්, ඉන් හිත අමනාප කරගන්නද සමාජයේ එමටය. අපි වසර දහස් ගණනක් ඉතිහාසය හාර හාරා නිවැරදි තොරතුරු ලේඛනගත කරන්නට වෙහෙසෙන මුත් මෑතකාලීන වැදගත් තොරතුරු ‘ගොසිප්’ හා හැඟීම්බර විස්තරවලින් පුරවමින් සිටිමු; ඒවා කර ගසාගෙන අපි AI යුගයට යමින් සිටින්නෙමු.

( Silumina 05-07-2026 by Thilakasitha. Image Wikimedia)

කිලෝ මීටර් එක්දාස් පන්සීයක් දිග තෙල් පයිප්පයක කතාව

පසු­ගිය සති අන්තයේ අපි බොස්ෆ­රස් සමුද්‍ර සන්ධිය අසල පිහිටි වෙර­ළ­බඩ අව­න්හ­ලක සුපු­රුදු පරිදි අසුන් ගෙන සිටි­යෙමු. තුර්කියේ සාම්ප්‍ර­දා­යික ටියු­ලිප් හැඩයේ කුඩා වීදු­රු­ව­කින් දුම් දමන උණු­සුම් තේ පොදක් රස විඳි­මින්, සැහැල්ලු අල්ලාප සල්ලා­ප­යක නිරත වන අත­ර­තුර, මිතු­රෙක් මගෙන් මෙසේ ඇසීය: “එත­කොට, ඊළඟ සතියෙ සිළු­මි­ණට ලියන තෙංගිස් කතාව මොකක්ද?” ඔහු එලෙස විම­සුවේ කසා­ක්ස්තා­නයේ කැස්පි­යන් වෙර­ළ­බඩ පිහිටි දැවැන්ත තෙල් නිධි­යක් වූ තෙංගිස් සහ 2007 වසරේ එහිදී මා ලැබූ වෘත්තීය අත්දැ­කීම් පිළි­බඳ මම සති කිහි­ප­යක් තිස්සේ ලියන ලිපි පෙළ ගැනයි. මම සිනා සෙමින් ඈත නිල් දියඹේ සෙමෙන් ඇදී යන දැවැන්ත තෙල් නෞකා­වක් දෙසට ඇඟිල්ල දිගු කළෙමි: “ඔය නැවේ තියෙ­න්නෙත් සම­හර විට තෙංගි­ස්ව­ලින් ආපු තෙල් වෙන්න පුළු­වන්. අන්න අර ඈතින් ඇහෙන දුම්රියේ හඬත් සම­හර විට තෙංගිස් තෙල් ක්ෂේත්‍ර­යට අවශ්‍ය යන්ත්‍රෝ­ප­ක­රණ හෝ අම­තර කොටස් රැගෙන යන දුම්රි­යක හඬක් වෙන්න පුළු­වන්…” මිතුරෝ මඳක් මවිත වී මා දෙස බලා සිටි­යහ. 

 අද, වසර විස්ස­කට ආසන්න කාල­ය­කට පසු, ඉස්තා­න්බුල් නග­රයේ සිට බොස්ෆ­රස් දිය­වර දෙස බලා සිටින විට, එදා තෙංගිස්හි සේවය කරන කාලයේ මට නොතේ­රුණු බොහෝ දේ වඩාත් ගැඹු­රින් තේරුම් ගත හැකිය. මන්ද යත්: තෙංගිස්හි බොර­තෙල් සහ අප ඉදි­රියේ දිස් වන බොස්ෆ­රස් නාවික මාර්ගය අතර ඍජු නමුත් නොපෙ­නෙන සම්බ­න්ධ­තා­වක් තිබේ. එය නළ මාර්ග, දුම්රිය මාර්ග, නාවික මාර්ග සහ අන්ත­ර්ජා­තික ව්‍යාපා­රික සහ­යෝ­ගි­තා­වෙන් ගොඩ­නැ­ඟුණු නූතන ලෝකයේ විශිෂ්ට යටි­තල පහ­සු­කම් ජාල­යකි. බොහෝ දෙනා සිතන්නේ තෙල් කර්මා­න්තයේ ප්‍රධාන අභි­යෝ­ගය වන්නේ බොර­තෙල් පොළොව යටින් මතු කර ගැනීම බවයි. එහෙත් සැබෑ අභි­යෝ­ගය ආරම්භ වන්නේ ඉන් පසු­වය.

 බොර­තෙ­ල්වල සැබෑ වටි­නා­කම තීර­ණය වන්නේ ඒවා ආර­ක්ෂි­තව, අඛ­ණ්ඩව හා ලාභ­දායි ලෙස ලෝක වෙළෙ­ඳ­පොළ වෙත ගෙන යා හැකිද යන්න මතය. ඒ සඳහා නිර්මා­ණය කරන ලද ලොව විශා­ල­තම ව්‍යාපෘති අත­රින් එකක් වන්නේ CPC හෙවත් Caspian Pipeline Consortium නළ මාර්ග­යයි. මෙය සැබෑ අර්ථ­යෙන්ම අන්ත­ර්ජා­තික කොන්සෝ­ර්ටි­ය­මකි. කසා­ක්ස්ථා­නය, රුසි­යාව සහ අන්ත­ර්ජා­තික බල­ශක්ති සමා­ගම් එක්ව මෙය ක්‍රියා­ත්මක කරයි. තෙංගිස්, කෂා­ගන් සහ කර­ච­ග­නාක් වැනි ලෝකයේ විශා­ල­තම තෙල් ක්ෂේත්‍ර­ව­ලින් නිප­ද­වන බොර­තෙල්, කිලෝ­මී­ටර් 1,500ක් පමණ දිග මේ නළ මාර්ගය හරහා රුසි­යාවේ කළු මුහුදු වෙරළේ පිහිටි නොවො­රො­සිස්ක් වරාය වෙත ගෙන යනු ලැබේ. මේ මාර්ගය කස­කා­ස්ථා­නයේ කැස්පි­යන් පහත් බිම්ව­ලින් ආරම්භ වී රුසි­යාවේ ඇස්ට්‍රා­කාන් ප්‍රදේ­ශය, කල්මික් ජන­ර­ජය සහ ක්‍රස්නො­ඩාර් කලා­පය හරහා ගමන් කර කළු මුහුද වෙත ළඟා වේ. අද කස­ක­ස්ථා­න­යට ලෝක වෙළෙ­ඳ­පොළ විවෘත කරන ප්‍රධාන ආර්ථික දොර­ටු­වක් වන්නේ මේ නල මාර්ග­යයි. තෙංගිස් තෙල් ව්‍යාපෘ­තියේ ව්‍යාපා­රික ව්‍යූහය ද ඉතා සිත්ග­න්නා­සු­ලුය.

 Tengizchevroil නම් ඒකා­බද්ධ ව්‍යාපා­රයේ කොටස් Chevron, ExxonMobil, KazMunayGas සහ Lukoil අතර බෙදී ඇත. ඉන් සිය­යට 20ක කොට­සක් කස­කා­ස්ථා­නයේ රාජ්‍ය බල­ශක්ති සමා­ගම වන KazMunayGas සතුය. මේ අන්ත­ර්ජා­තික සහ­යෝ­ගි­තාව නොවී නම් මෙත­රම් විශාල සම්ප­තක් සංව­ර්ධ­නය කිරීම කිසිදු රට­කට පහසු නොවනු ඇත. එහෙත් කතාවේ වඩාත් ආක­ර්ෂ­ණීය කොටස ආරම්භ වන්නේ නොවො­රො­සිස්ක් වරා­යෙන් පසු­වය. නළ මාර්ගය ඔස්සේ පැමි­ණෙන බොර­තෙල් මුහුදේ පිහිටි පද්ධති හරහා දැවැන්ත තෙල් නෞකා­ව­ලට පුර­වනු ලැබේ. ඒ නෞකා කළු මුහුද හරහා ගමන් කර බොස්ෆ­රස් සමුද්‍ර සන්ධිය පසු කර මධ්‍ය­ධ­රණී මුහු­දට පිවි­සෙයි. අද මම ගාලාටා පාලම අසල හෝ උස්කු­දාර් වෙරළේ සිට මේ නෞකා දෙස බලා සිටින විට, ඒවා­යින් සම­හ­රක් තුළ මා සේවය කළ තෙංගිස් තෙල් ක්ෂේත්‍රයේ බොර­තෙල් තිබිය හැකියැයි සිතේ. 

 ( Silumina 14-06-2026 Tilakasiri Ekanayaka)

ස්ටෙප්ස් බිමේ ඉදි වූ මායාවී නගරය

 

තෙන්ගිස්  යද්දී දුටු  දුම්රිය ගැල්පෙළක් 

බටහිර කසාක්ස්තානයේ ‘තෙංගීස්’ තෙල් නිධිය ආසන්න වැඩබිමක සේවය කරන්නට ගිය ගමනත්, එහිදී දැනගන්නට ලැබුණු අරාල් මුහුදේ පාරිසරික ඛේදවාචකයත් ගැන පසුගිය ලිපිවලින් මම කතා

 කළෙමි. අද මා ලියන්න සැරසෙන්නේ, මිනිස් වාසයෙන් තොර වූ, කර්කශ මහා ස්ටෙප්ස් තණබිම් කෙළවරක ‘Tengizchevroil’ (TCO) සමාගම වෙනුවෙන් බහුජාතික දැවැන්ත ශ්‍රම බළකායක් උදෙසා ක්‍රමවත්ව නිර්මාණය කර තිබූ අපූරු ‘කඳවුරු නගරය’ සහ එහි පාලනය පිටුපස තිබූ විස්මයජනක ව්‍යාපෘති කළමනාකරණ විනය ගැනය.

ඛනිජ තෙල් ගවේෂණය, මහා පොළොවෙන් තෙල් ගැනීම, පළමු නිස්සාරණය සහ ගබඩා කිරීම වැනි එකිනෙකට වෙනස් වූ සිය ගණනක් සංකීර්ණ ක්‍රියාවලී ඉටු කිරීම උදෙසා නොයෙක් නොයෙක් අන්තර්ජාතික සමාගම් මෙහි සම්බන්ධ වී සිටි අතර, ඒ වෙනුවෙන් දස දහස් ගණනක ජනතාවක් එකම බිමක රැස් කරනු ලැබ තිබිණි. කෙසේ වුවද, තෙංගීස් යනු සාමාන්‍ය මිනිස් ජනාවාස හෝ ස්වාභාවික ගම්මාන බිහි වී තිබූ ප්‍රදේශයක් නොවේ. එය තනිකරම කෘත්‍රිමව ගොඩනැඟූ කාර්මික ජනපදයක් විය. අතිරෝ නගරයේ සිට තෙංගීස් බලා එන ගමනේදී පවා අපට හමු වූයේ එකිනෙකට කිලෝමීටර් සියයක පමණ ඈතින් පිහිටි කුඩා ජනාවාස හෝ නගර කිහිපයක් පමණි. ඒ මුළු මහත් හිස් අවකාශයම මහා පාළු ස්ටෙප්ස් බිමට සින්නක්කරේ හිමිව තිබුණේය. එවැනි හුදෙකලා බිමක, ලොව පුරා ඒ වන විට සොයාගෙන තිබූ සියලු ආකාරයේ නවීන ඉංජිනේරු ක්‍රියාවලි ඒ තෙල්වලින් පොහොසත් භූමිය මත සක්‍රියව ක්‍රියාත්මක වෙමින් තිබිණි.

අප සමාගමට පැවරී තිබුණේ ඛනිජ තෙල් කර්මාන්තයට අත්‍යවශ්‍ය යටිතල පහසුකම් නිර්මාණය කිරීමේ වගකීමයි. දැවැන්ත ගබඩා සංකීර්ණ, කාර්යාල, ආපණශාලා, ලේඛනාගාර ගොඩනැඟිලි, ප්‍රවේශ මාර්ග මෙන්ම කර්මාන්තශාලාවලට අවශ්‍ය උණුසුම් හා සීතල ජල රැහැන්, භූගත කේබල් පද්ධති සහ ක්‍රමවත් අපද්‍රව්‍ය බැහැර කිරීමේ අංගණ ඉදි කිරීම අපේ දෛනික ඉංජිනේරු ජීවිතයේ කොටසක් විය. කර්කශ දේශගුණය මැද මේ සා විශාල කලාපයක් පාලනය වූයේ වෙනම ස්වාධීන රාජ්‍යයක් බඳු, කසාක්ස්තාන් රජය හා තෙල් සමාගම් ඒකාබද්ධ වූ දැඩි, නොබිඳිය හැකි පාලන රාමුවකිනි. ඒ කලාපය සතු ආර්ථික හා ව්‍යාපෘතිමය ස්වෛරීභාවය කොතරම්ද යත්: එහිම පරිහරණය උදෙසා වෙනම කුඩා ගුවන් තොටුපොළක් මෙන්ම විශේෂ රේගු මධ්‍යස්ථානයක්ද ස්ථාපිත කර තිබිණි.

තෙන්ගිස් ආසන්න ප්‍රධාන නගරය ඇතිරෝ 

එහෙත්, ඒ සියල්ලට වඩා මා මවිතයට පත් කළේ මේ සියලු වැඩකටයුතු බාධාවකින් තොරව, ඔරලෝසු යන්ත්‍රයක් මෙන් සිදුවීම සඳහා පසුපසින් ක්‍රියාත්මක වූ දැවැන්ත සැපයුම් ජාලයයි. අපට ලැබෙන එක තෙල් බින්දුවක් පිටුපස මිනිස් හා යාන්ත්‍රික ක්‍රියාකාරකම් දහස් ගණනක් ඇති බව වැටහෙන්නේ මෙවැනි බිමකදීය.

ඛනිජ තෙල් නිධිය ආශ්‍රිතව සේවය කළ දහස් සංඛ්‍යාත මිනිසුන් වෙනුවෙන්ම වෙන් වූ නගරයක් තුළ වෙන වෙනම වැඩබිම් හා කඳවුරු සංකීර්ණ රාශියක් එහි විය. අප සමාගමට වෙන් කර තිබූ කඳවුර අක්කර දහයක පමණ විශාල භූමියක නිමවා තිබූ අතර, එතුළ අංගසම්පූර්ණ තරු පන්තියේ නවාතැන්පොළක සියලු ලක්ෂණ ගැබ්ව තිබිණි. එහි විශේෂඥ ඉංජිනේරු කාර්ය මණ්ඩලය, යන්ත්‍ර ක්‍රියාකරුවන් සහ සාමාන්‍ය සේවකයන් වෙනුවෙන් වෙන වෙනම අතිශය නවීන, සුවපහසු කාමර සහ සනීපාරක්ෂක පහසුකම් සලසා තිබුණේ ඉතා ක්‍රමවත් අයුරිනි. නවාතැන් සංකීර්ණයට ඇතුළු වන ඕනෑම අයකුට දැනෙන්නේ තමා ලෝකයෙන් හුදෙකලා වූ කාන්තාරයක සිටින බව නොව, සුවපහසු හෝටල් සංකීර්ණයක වෙසෙන බවකි.

මේ කඳවුරු පාලනයේ තිබූ විනය සහ නීතිගරුකභාවය අතිශයින්ම දැඩි විය. හැම සේවා දිනකම උදෑසන, වැඩබිමට යෑමට පෙර සියලු රියැදුරෝ සහ යන්ත්‍රෝපකරණ ක්‍රියාකරුවෝ විශේෂ වෛද්‍ය පරීක්ෂණයකට ලක් කරනු ලැබූහ. ඔවුන් මත්පැන් පානය කර ඇත්දැයි පරීක්ෂා කර, වෛද්‍යවරයා විසින් නිකුත් කරනු ලබන විශේෂ සහතිකය ලබාගැනීම අනිවාර්ය විය. මේ සහතිකය නැතිව කිසිදු වාහනයකට හෝ යන්ත්‍රයකට අංගණයෙන් පිටතට යෑමට අවසර නොලැබිණි.

දිනක් අපේ ප්‍රවාහන අංශයේ ප්‍රධානියෙක් මා සමඟ මෙසේ පැවසීය:

“තිලකසිරි, අර ගේට්ටුව ළඟ ඉන්න සිකියුරිටි ඔෆිසර්ස්ලා දැක්කද? ඔය සහතිකේ නැතුව ප්‍රොජෙක්ට් ඩිරෙක්ටර්ගේ වාහනේ ආවත් දශමයක් ඉස්සරහට ගන්න දෙන්නෙ නෑ. මෙතන තියෙන්නෙ නීතිය විතරයි, පුද්ගලයා කවුද කියන එක වැඩක් නෑ.”

එය සැබවින්ම සිස්ටම් එකක් සතු බලයයි. ගේට්ටුව අසල සිටි බලගතු ආරක්ෂක නිලධාරීහු වෛද්‍ය සහතිකය පරීක්ෂා කිරීමෙන් පසුවම පමණක් වාහන පිටතට මුදා හැරියහ.

කඳවුරේ ජීවත් වූ දහස් ගණනකගේ සෞඛ්‍ය සහ පෝෂණය වෙනුවෙන්ද එවැනිම දැඩි නීති පද්ධතියක් ක්‍රියාත්මක විය. ආපණශාලාවල පිළියෙල කරන ආහාරවල ගුණාත්මකභාවය, පිරිසුදුකම මෙන්ම මුළුතැන්ගෙයි සහ සනීපාරක්ෂක පහසුකම්වල ප්‍රමිතිය නිරන්තරයෙන් පරීක්ෂා කිරීම සඳහාම විශේෂ වෛද්‍යවරයකු අනුයුක්ත කර සිටියේය. මීට අමතරව, සේවකයන්ගේ රෝගාබාධ සහ හදිසි ප්‍රතිකාර වෙනුවෙන්ම වෙන්වූ වෙනත් වෛද්‍යවරයකු සහ වෛද්‍ය මධ්‍යස්ථානයක්ද කඳවුර තුළ ක්‍රියාත්මක විය.

සේවකයන්ගේ මානසික සුවය උදෙසා කඳවුර ඇතුළතම ක්‍රීඩා පිටි සහ විනෝදාස්වාද කලාප ඉදි කර තිබිණි. එහිදී මා ලැබූ සුවිශේෂීම සහ සුන්දරම අත්දැකීමක් වන්නේ සයිබීරියානු දේශගුණයට ආසන්න කසාක්ස්තානයේ ගිම්හාන කාලයේ අත්දැකීමයි. එහි ගිම්හාන මාසවලදී රාත්‍රී 10 වන විටත් සූර්යයා සම්පූර්ණයෙන්ම බැස නොගොස්, අහස තවමත් සැඳෑ ආලෝකයෙන් බැබළෙමින් පවතී. රාත්‍රී දහයටත්, මහා දවල් මෙන් දිස් වන ඒ මලානික සූර්යාලෝකය යටතේ බහුජාතික සේවකයන් මහත් උද්‍යෝගයෙන් වොලිබෝල් ක්‍රීඩා කරන අයුරු දෙස බලා සිටීම අපට ගෙන දුන්නේ අපූර්ව දෘශ්‍ය ආස්වාදයකි. එය සොබාදහමේ විස්කම් සහ මිනිස් විනෝදාංශ අතර වූ අපූරු මුසුවක් විය.

පෞද්ගලික ආරක්ෂාව සම්බන්ධයෙන් කටයුතු සිදු වූයේ ඉතා සූක්ෂ්ම ලෙසය. විදේශිකයන් වූ අපට යම් අවශ්‍යතාවක් සඳහා කඳවුරෙන් පිටතට යෑමට අවශ්‍ය වූ සෑම අවස්ථාවකදීම, ප්‍රාදේශීය භාෂාව සහ වටපිටාව දන්නා දේශීය කාර්ය මණ්ඩල සාමාජිකයකු අප සමඟ අනිවාර්යයෙන්ම ගමන් කළ යුතු විය. එය අපගේ ආරක්ෂාව මෙන්ම සන්නිවේදන පහසුව උදෙසා ගත් අත්‍යවශ්‍ය පියවරක් විය.

ඛනිජ තෙල් කර්මාන්තයේ ආර්ථික බලාධිකාරිය දරන දේශීය හා අන්තර්ජාතික සමාගම් හා ආයතන රාශියක් මේ ‘කඳවුරු ගම්මානයේ’ ක්‍රියාත්මක විය. මෙය සැබවින්ම පොළොව යටින් තෙල් උනන මහා උල්පතකි. මොන තරම් ලාභදායි වුවත්, එහි කැණීම් හා බෙදාහැරීම් කටයුතු අතිශයින්ම දුෂ්කරය; අනෙක් අතට අතිශයින්ම අනතුරුදායකය. ඒ නිසාම මේ මුළු ක්‍රියාවලිය පුරාම ඉහළම මට්ටමේ විනයක් පැවතීම අනිවාර්ය විය.

තෙංගීස්හි අප ලැබූ ඒ සජීව තෙල් බිම් තාක්ෂණික අත්දැකීම්වල තොරතුරු ගැන ඉදිරි ලිපිවලින් කතා කරමු.

ස්ටෙප් අර්ධ කාන්තාරය 

(First published in  Silumina 24-05-2026- Tilakasiri Ekanayaka )