ඉණිමග දිගේ ඉහළට යන ප්‍රොජෙක්ට් හා රටවල්

මහල් සිය­යක් අහ­සට නැඟුණු දැවැන්ත මන්දි­ර­යක් දෙස බලන විට හෝ ගංගා­වක් හරස් කර තැනූ වේල්ලක් දෙස බලන බොහෝ විට අපට සිහි­පත් වන්නේ කොන්ක්‍රීට්, යකඩ සහ යන්ත්‍ර­සූ­ත්‍ර­වල විස්කම් පමණි. එහෙත් ඒ අජීවී දෑ අතර හද ගැස්මක් ඇති පසු­බිම් කතා­වක් තිබෙන බව සම­හර විට අපට අම­තක වෙයි. ඕනෑම ඉංජි­නේරු විස්ක­මක නියම එංජිම වන්නේ තාක්ෂ­ණය නොව, ඒ ව්‍යාපෘ­තිය පිටු­පස සිටින මිනි­සුන් සහ ඔවුන්ගේ සාමූ­හි­ක­ත්ව­යයි. ඉංජි­නේරු ව්‍යාපෘති හා අනෙ­තුත් ව්‍යාපෘති මතු නොව; ඕනෑම සාමූ­හික මිනිස් ක්‍රියා­කා­ර­ක­ම­කට මේ කතාව අදා­ළය.

තනි තනිව කළ නොහැකි බොහෝ දේ සාමූ­හි­කව කළ හැකි බව අපි දනිමු. එහෙත් එකි­නෙ­කට වෙනස් විෂ­ය­ප­ථ­යන් නියෝ­ජ­නය කරන, විවිධ ආකල්ප සහිත ඉංජි­නේ­රු­වන්, ගෘහ නිර්මාණ ශිල්පීන් සහ කොන්ත්‍රා­ත්ක­රු­වන් පිරි­සක් එකම අර­මු­ණක් ඇති ප්‍රබල, ක්‍රියා­ශීලි මිනිස් කණ්ඩා­ය­මක් බවට පත් වන්නේ කෙසේද? මෙහිදී අපට මුණ­ගැ­සෙන අපූරු සංක­ල්ප­යක් තිබේ. ඒ ‘ටක්මන්ගේ ඉණි­මඟ’ (Tuckman’s Ladder) ය. මෙය ඉංජි­නේරු ක්ෂේත්‍ර­යට පම­ණක් නොව; ඔබේ කාර්යා­ල­යට, පවු­ලට හෝ ඕනෑම සමාජ කණ්ඩා­ය­ම­කට පොදු මනෝ­වි­ද්‍යා­ත්මක සත්‍ය­යකි.

විශේ­ෂ­යෙන් ව්‍යාපෘති සැලකූ විට ඒවායේ ක්‍රියා­ශීලි වන මිනිස් කණ්ඩා­යම අදි­යර කිහි­ප­යක් පසු කරයි:

1. හමු වීම (Forming)

ඕනෑම ව්‍යාපෘ­ති­යක සමා­ර­ම්භය සර­ලය. කළ­ම­නා­කරු හා මුල් පෙළේ නිය­මුවෝ අවශ්‍ය ව්‍යාපෘති කණ්ඩා­යමේ ලැයි­ස්තු­වක් සකසා, ඔවුන් එකි­නෙ­කාගේ තිබිය යුතු සුදු­සු­කම් කල් තබා තීර­ණය කරති. කණ්ඩා­යම් සාමා­ජි­ක­යන්ගේ රාජ­කාරි, වග­කීම් හා තන­තු­රුද මීට ඇතු­ළත් වේ. ඉන් පසු අවශ්‍ය පිරිස තෝරා­ගෙන බඳ­වා­ගැනේ. දැන් ඉන්නේ අදාළ කාර්යය හෝ ව්‍යාපෘ­තිය සඳහා මින් පෙර එකට වැඩ කර නැති මේ පිරි­සේම එකි­නෙකා සමඟ වැඩ කළ යුතු අන්දම හැදෑ­රිය යුතු පිරි­සකි. මෙය හරි­යට අලුත් කැබි­නට් මණ්ඩ­ල­යක් පත් වීමක් හා සමා­නය. එකි­නෙකා දන්නා හඳු­නන වෙනත් කට­යු­තු­ව­ලදී එකට වැඩ කර ඇති මුත් මේ විශේෂ මෙහෙ­යුම සඳහා පිරිස අලුත්ය.

මේ අදි­ය­රේදී නාය­ක­යාගේ භූමි­කාව අති­ශය තීර­ණා­ත්මක වේ. ඔහු හෝ ඇය කණ්ඩා­ය­මට පැහැ­දිලි ඉල­ක්ක­යක් ලබා යුතුය. එතෙක් තනි තනි පුද්ග­ල­යන් ලෙස සිටි පිරිස ‘අපි’ යන හැඟී­මෙන් එකට බැඳෙන්න පටන් ගන්නේ මෙතැ­නිනි.

2. කුණාටු සමය (Storming)

මේ කාල­සී­මාව පිරිස එකි­නෙකා හඳු­නා­ගැ­නී­ම­ටත්, එකට වැඩ කළ යුතු අන්දම තේරුම් ගැනී­ම­ටත් වෙන් වේ. සම­හර විට මත­භේද හට ගනී. මෙය සාමා­න්‍ය­යෙන් කණ්ඩා­ය­මක් තුළ ඇති වන ‘කුණාටු සහිත කාල­සී­මාව’ යි. බොහෝ විට මේ කාල සීමා­වේදී කණ්ඩා­යමේ ඵල­දා­ය­ක­ත්වය අඩු වේ.

එහෙත් මතක තබා­ගත යුතු කරුණ නම්: කුණා­ටු­වක් නැතිව අහස පැහැ­දිලි වන්නේ නැත. සාර්ථක කණ්ඩා­යම් යනු ගැටුම් නැති පිරි­සක් නොව, ගැටුම් හඳු­නා­ගෙන, ඒවා විස­ඳා­ගැ­නී­මට තරම් පරි­ණත වූ පිරි­සකි. මේ කාල සීමාව ඉක්ම­නින් පසු කර යෑමට හා ප්‍රශ්න දෙස උපේ­ක්ෂා­වෙන් බැලී­මට නාය­ක­ත්වය මඟ පෙන්විය යුතුය.

3. රිද්මය හඳු­නා­ගැ­නීම (Norming)

කුණා­ටුව පහව ගිය පසු කණ්ඩා­යම එක් රිද්ම­ය­කට වැඩ කිරී­මට පටන් ගනී. දැන් ඔවුහු එකි­නෙ­කාගේ ශක්තීන් සහ දුර්ව­ලතා දනිති. සාර්ථක මෙහෙ­යුම් සඳහා එකි­නෙකා අනු­ගත විය යුතු අන්දම තේරුම් ගෙන එකට වැඩ කිරීම ආරම්භ වන්නේ මේ කාල­සී­මා­වේ­දීය; ‘මට වඩා ඔහු මෙය හොඳින් කරයි’ යන ගෞර­වය කණ්ඩා­යම තුළ ගොඩ­නැඟේ.

විශාල ව්‍යාපෘ­ති­ව­ලදී, විවිධ අංශ අතර මනා සන්නි­වේ­ද­න­යක් ගොඩ­නැ­ඟෙන්නේ මේ අදි­ය­රේ­දීය. අත්දැ­කීම් හුව­මාරු කර­ග­නි­මින්, පෙර-වැරදි හදා­ග­නි­මින් පිරිස ඉදි­රි­යට යති. මෙය හරි­යට මහා යන්ත්‍ර­යක දැති රෝද එකි­නෙ­කට හොඳින් බද්ධ වී කර­කැ­වෙ­න්නාක් වැනි සුමට ක්‍රියා­ව­ලි­යකි. කෙසේ වුවද මේ කාල සීමා­වද ඉක්ම­නින් පසු කර යා යුතු අතර, මෙය ඒ සදහා මඟ පෙන්වීම ලැබිය යුතු අදි­ය­රකි.

4. උප­රිම දාය­ක­ත්වය (Performing)

දැන් කණ්ඩා­යම පව­තින්නේ උප­රිම කාර්ය­ක්ෂ­ම­තා­ව­කය. කිසි­ව­කුට අණ දීමට අවශ්‍ය නැත. සෑම කෙන­කුම තම වග­කීම මැන­වින් දනිති. හදිසි අන­තු­රක් හෝ තාක්ෂ­ණික දෝෂ­ය­කදී වුව, ඔවුහු කල­බල නොවී සාමූ­හි­කව එය විස­ඳා­ග­නිති.

ලෝකයේ මහා විස්කම් ලෙස සැල­කෙන පිර­මි­ඩයේ සිට නූතන බර්ජ් කලීෆා දක්වා නිර්මාණ බිහි වූයේ මෙවැනි විශිෂ්ට ලෙස ක්‍රියා­ත්මක වන කණ්ඩා­ය­ම්වල කැප වීමෙනි. තාක්ෂ­ණ­යට කළ හැක්කේ පහ­සු­කම් සැප­යීම පමණි. එහෙත් සාර්ථක ප්‍රති­ඵල ගෙන එන්නේ මිනිස් අධි­ෂ්ඨා­න­යයි.

ව්‍යාපෘති කළ­ම­නා­ක­රු­වන්  උත්සාහ කරන්නේ සමස්ත ව්‍යාපෘති කාල­යෙන් වැඩි කොට­සක් මේ උප­රිම දාය­කත්ව පිය­වරේ තබා­ගැ­නී­ම­ටය. එය නිකම්ම සිදු වන්නේ නැත; පරි­ණත කැප­වී­මක, කළ­ම­නා­නා­රි­ත්ව­යක හා නාය­ක­ත්ව­යක ප්‍රති­ඵ­ල­යකි. සම­හර විට පිරිස උප­රිම දාය­කත්ව අව­ධියේ සිටි­යදී සිදු වන යම් කණ්ඩා­යම් වෙන­ස්ක­මක්, තන­තුරු දීමක්, උසස් වීමක් හෝ ඉවත් වීමක් නිසා පිරිස් ක්‍රියා­කා­රි­ත්වය යළි කුණාටු අව­ධියට පසු­බ­සින අවස්ථා තිබේ. මෙවන් දෑ පරි­ස්ස­මින් කළ­ම­නා­ක­ර­ණය කර ගැනී­මට සිදු වේ.

5. විසිර යෑම (Adjourning)

ව්‍යාපෘ­තිය අව­සන් වූ පසු කණ්ඩා­යම විසිර යයි. ඇතැ­ම­කුට ජය­ග්‍රාහි සතු­ටක් දැනෙන අතර, ඇතැ­මෙ­කුට වෙන් වීමේ දුකක් දැනේ. එහෙත් මෙහිදී වැද­ගත්ම දේ වන්නේ ලැබූ අත්දැ­කීම් ආව­ර්ජ­නය කිරී­මයි. ‘අපිට වැර­දුණේ කොතැ­නද? අපි දිනුවේ කොහො­මද?’ යන ප්‍රශ්න­ව­ලට පිළි­තුරු සෙවීම මීළඟ ව්‍යාපෘ­තියේ සාර්ථ­ක­ත්ව­යට මඟ කියයි.

ඔබ ඉංජි­නේ­රු­වෙක් විය යුතු නැත. ඔබ පාසල් සමි­ති­යක වැඩ කළත්, පුණ්‍ය කට­යු­ත්තක නිරත වුවත්, ඔබේ රැකි­යාවේ නිරත වුවත් මේ ඉණි­මඟ ඔබට පොදුය.

ඉදි කිරී­මක්, ව්‍යාපෘ­ති­යක අව­සන් නිර්මා­ණ­යක් පම­ණක් නොව; දියුණු රටක් වුව, මිනිස් සිත්වල එක­ඟ­තා­වෙන් සහ සහ­යෝ­ග­යෙන් බිහි වන අපූරු පල­යකි. ඒවා සාර්ථක වන්නේත්, විස්මිත වන්නේත් එකට අත්වැල් බැඳ­ගත් කණ්ඩා­යම් නිසාය.

එහෙ­යින් 1938 වසරේ සිට 2016 දක්වා ජීවත් වූ අමෙ­රි­කානු ජාතික මනෝ විද්‍යා පර්යේ­ෂ­ක­යකු වූ බ්රූස් ටක්මන් ඉදි­රි­පත් කළ ඉහත න්‍යාය කොයි දේටත් වලංගු, අප කවු­රු­නුත් හැදෑ­රිය යුතු විෂ­ය­ප­ථ­යක් බව මගේ අද­හ­සයි.